Zużyty rozpuszczalnik, odpadowe paliwo, mieszanina lakiernicza czy zanieczyszczona ciecz technologiczna nie przestają być palne tylko dlatego, że uzyskały status odpadu. Z punktu widzenia bezpieczeństwa sytuacja może być nawet trudniejsza – skład odpadu bywa zmienny, dokumentacja niepełna, a jego rzeczywista temperatura zapłonu może różnić się od parametrów pierwotnego produktu.

Wymagania przeciwpożarowe dla takich miejsc określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 lutego 2020 r., opublikowane w Dz.U. 2020 poz. 296. Akt nadal ma status obowiązującego, a ostatni z przewidzianych w nim okresów przejściowych zakończył się 1 marca 2026 r. Oficjalny status aktu w ELI.

Podstawą artykułu jest tekst rozporządzenia przekazany przez użytkownika. D20200296.pdf

Najpierw sprawdź, czy rozporządzenie ma zastosowanie

Rozporządzenie obejmuje miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów palnych. Wprowadza jednak szereg wyłączeń, które trzeba sprawdzić przed rozpoczęciem projektowania magazynu.

Szczegółowych wymagań rozporządzenia nie stosuje się między innymi do niektórych przypadków wstępnego magazynowania odpadów przez ich wytwórcę w miejscu powstania, jeżeli odpady pochodzą z:

• budowy, rozbiórki lub remontu obiektów,
• czyszczenia zbiorników albo urządzeń,
• sprzątania,
• konserwacji i napraw.

Wyłączenia dotyczą również m.in. zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, składowisk odpadów, zamkniętych niepalnych silosów oraz zautomatyzowanych linii technologicznych ze zintegrowanym magazynowaniem.

Nie oznacza to jednak braku wymagań. W takich przypadkach nadal trzeba stosować ogólne przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz środki techniczne i organizacyjne odpowiednie do rzeczywistego zagrożenia.

Temperatura zapłonu decyduje o wymaganiach

Rozporządzenie dzieli ciekłe odpady palne na dwie podstawowe grupy.

Podział wpływa na dopuszczalne ilości odpadów, wielkość sekcji magazynowych, sposób składowania i wymagane wyposażenie.

W praktyce nie zawsze można przyjąć temperaturę zapłonu z karty charakterystyki produktu pierwotnego. Jeżeli odpad jest mieszaniną rozpuszczalników, paliw, olejów lub pozostałości procesowych, jego właściwości mogą zmieniać się pomiędzy partiami. W razie wątpliwości potrzebne jest badanie reprezentatywnej próbki odpadu.

Gdzie można magazynować ciekłe odpady palne?

Rozporządzenie przewiduje trzy podstawowe rozwiązania:

1. Na zewnątrz, w miejscu przeznaczonym wyłącznie do magazynowania ciekłych odpadów palnych.
2. W wydzielonym pomieszczeniu przeznaczonym wyłącznie do takiego magazynowania.
3. W stacjonarnym zbiorniku przeznaczonym do cieczy palnych.

Wiata może zostać uznana za miejsce zewnętrzne, jeżeli zapewnia swobodną wymianę powietrza i nie ma pełnych przegród budowlanych z co najmniej trzech stron.

Wyjątek dla niewielkich ilości

Obowiązek zastosowania jednego z powyższych trzech rozwiązań nie dotyczy sytuacji, gdy łączna ilość odpadów na terenie lub w budynku nie przekracza:

• 0,4 m³, czyli 400 litrów – dla odpadów o temperaturze zapłonu do 60°C oraz wymienionych olejów do 75°C,
• 5 m³ – dla odpadów o temperaturze zapłonu powyżej 60°C oraz wymienionych olejów powyżej 75°C.

Jest to wyłączenie z konkretnego obowiązku lokalizacyjnego, a nie ogólne zwolnienie z ochrony przeciwpożarowej, retencji wycieków, przepisów środowiskowych czy wymagań dotyczących stref Ex.

Odpady w hali produkcyjnej

Ciekłe odpady palne można magazynować w strefie pożarowej PM budynku, w którym są przetwarzane lub powstają, jeżeli ich łączna ilość w tej strefie nie przekracza:

• 2 m³ dla odpadów o temperaturze zapłonu do 60°C oraz wskazanych olejów do 75°C,
• 15 m³ dla odpadów o temperaturze zapłonu powyżej 60°C oraz wskazanych olejów powyżej 75°C.

Limit dotyczy całej strefy pożarowej, a nie pojedynczego stanowiska, wanny czy wydzielonego narożnika hali. Trzeba więc zsumować odpady znajdujące się przy wszystkich liniach, maszynach i punktach odbioru należących do tej samej strefy.

Magazynowanie na zewnątrz

Zewnętrzne miejsce magazynowania może składać się maksymalnie z sześciu sekcji.

Dopuszczalna ilość w jednej sekcji

Jeżeli w jednej sekcji znajdują się obie grupy odpadów, maksymalna ilość wynosi:

• 5 m³ w zwykłej sekcji,
• 30 m³ w kontenerze magazynowym cieczy palnych.

Odległość pomiędzy sekcjami powinna wynosić co najmniej 5 m. Dla sekcji wykonanych jako kontenery magazynowe cieczy palnych może zostać ograniczona do 2 m.

Beczki, pojemniki i zbiorniki IBC

Na zewnątrz ciekłe odpady palne można przechowywać w:

• opakowaniach lub pojemnikach jednostkowych o pojemności do 0,45 m³, czyli 450 litrów,
• zbiornikach przenośnych o pojemności od 0,45 do 3 m³.

Pojemnik IBC 1000 l będzie więc traktowany jako zbiornik przenośny.

Maksymalna wysokość magazynowania wynosi:

• 3 m dla odpadów z grupy do 60°C, jeżeli znajdują się w opakowaniach lub zbiornikach niemetalowych,
• 5 m w pozostałych przypadkach.

Zbiorników z tworzywa lub materiałów kompozytowych o pojemności przekraczającej 450 litrów nie można układać w więcej niż dwóch warstwach. Niedopuszczalne jest także używanie pojemników, które nie są przeznaczone do przechowywania cieczy palnych.

Odległości od budynków i granic działki

Odległość mierzy się od krawędzi rozwiązania ograniczającego rozlewisko. Standardowo powinna wynosić co najmniej:

• 30 m od budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej,
• 15 m od pozostałych budynków,
• 20 m od granicy lasu,
• 10 m od granicy sąsiedniej działki budowlanej,
• 5 m od granicy nieruchomości, na której znajduje się magazyn.

Niektóre odległości można zmniejszyć o 50%, jeżeli zastosowano jedno z rozwiązań wskazanych w rozporządzeniu, na przykład:

• kontener magazynowy cieczy palnych z obudową i zamknięciami otworów w klasie co najmniej EI 60,
• retencję o pojemności netto co najmniej 110% całej ilości odpadów oraz odpowiednio usytuowaną ścianę oddzielenia przeciwpożarowego REI 120.

Poszczególnych redukcji nie można sumować.

Najważniejsze obliczenie: pojemność retencji

Miejsce magazynowania powinno mieć szczelne rozwiązanie ograniczające rozlewisko. Może to być wanna wychwytowa, obwałowanie albo odpowiednio zaprojektowana niecka.

W zwykłym miejscu magazynowania pojemność netto retencji powinna odpowiadać większej z dwóch wartości:

25% całkowitej objętości magazynowanych cieczyalbo110% pojemności największego pojemnika lub zbiornika przenośnego.

Przykład 1 – jeden IBC 1000 l

• 25% × 1000 l = 250 l,
• 110% × 1000 l = 1100 l.

Wymagana pojemność netto wynosi 1100 litrów.

Przykład 2 – cztery IBC po 1000 l

• 25% × 4000 l = 1000 l,
• 110% × 1000 l = 1100 l.

Wymagana pojemność netto nadal wynosi 1100 litrów.

Przykład 3 – dziesięć beczek po 200 l

• łączna objętość: 2000 l,
• 25% × 2000 l = 500 l,
• 110% × 200 l = 220 l.

Wymagana pojemność netto wynosi 500 litrów.

Retencja wewnątrz kontenera

W kontenerze magazynowym cieczy palnych stosuje się inne kryterium. Pojemność retencji powinna odpowiadać większej z wartości:

• 10% całkowitej objętości magazynowanych cieczy,
• 110% największego pojemnika lub zbiornika przenośnego.

Dla czterech IBC po 1000 l będzie to ponownie 1100 l, ponieważ 10% łącznej objętości wynosi tylko 400 l.

W ofercie Explosiv dostępna jest m.in. stalowa wanna wychwytowa o pojemności 1100 l do jednego IBC. Jej zastosowanie zawsze trzeba jednak zweryfikować pod względem odporności chemicznej, obciążenia, warunków pożarowych i łącznej ilości magazynowanych odpadów.

Pojemność nominalna to nie zawsze pojemność netto

Przy obliczeniach trzeba uwzględnić faktycznie dostępną retencję. Zalegająca woda opadowa, sorbent, osad, elementy konstrukcyjne lub przechowywane w niecce wyposażenie mogą ograniczyć jej pojemność.

Elastyczna wanna może być dobrym zabezpieczeniem awaryjnym albo rozwiązaniem stosowanym podczas przeładunku. Nie należy jednak automatycznie uznawać jej za stałe rozwiązanie ograniczające rozlewisko dla palnych odpadów. Rozporządzenie wymaga, aby retencja była zdolna do utrzymania cieczy również w warunkach pożaru.

Kontener chemiczny a kontener magazynowy cieczy palnych

Te dwa pojęcia nie są równoznaczne.

Rozporządzenie definiuje kontener magazynowy cieczy palnych jako konstrukcję wykonaną z blachy stalowej, z izolacją lub bez, której budowa i zabezpieczenia:

• umożliwiają bezpieczne magazynowanie,
• ograniczają rozlewisko,
• ograniczają rozprzestrzenianie się pożaru.

Zwykły kontener transportowy lub obudowany kontener chemiczny nie uzyskuje takiego statusu wyłącznie na podstawie nazwy handlowej. Znaczenie mają m.in. retencja, wentylacja, odporność ogniowa, zamknięcia otworów, instalacja elektryczna, ochrona odgromowa oraz zgodność całego rozwiązania z warunkami ochrony przeciwpożarowej.

Dostępne w Explosiv kontenery chemiczne oraz kontenery regałowe mogą zostać skonfigurowane jako element systemu magazynowania. Wymagane wyposażenie należy jednak każdorazowo dobrać do temperatury zapłonu, ilości i właściwości odpadów oraz ustaleń operatu przeciwpożarowego.

Magazyn ciekłych odpadów palnych w budynku

W jednej strefie pożarowej magazynu można przechowywać maksymalnie:

• 50 m³ odpadów o temperaturze zapłonu do 60°C oraz wskazanych olejów do 75°C,
• 200 m³ odpadów o temperaturze zapłonu powyżej 60°C oraz wskazanych olejów powyżej 75°C.

Limity można zwiększyć o 200%, jeżeli strefa jest chroniona przez odpowiednie samoczynne stałe urządzenie gaśnicze. Oznacza to możliwość osiągnięcia odpowiednio 150 m³ i 600 m³, a nie jedynie podwojenie ilości.

Magazyn powinien być wyposażony w stałą lub półstałą instalację gaśniczą pianową. Możliwość rezygnacji z takiej instalacji dotyczy magazynu o powierzchni do 200 m², posiadającego co najmniej jeden otwór w ścianie zewnętrznej, przez który możliwe będzie skuteczne podanie piany.

Gaśnice i koce gaśnicze

Jeżeli na zewnątrz magazynuje się więcej niż 5 m³ ciekłych odpadów palnych, wymagany jest punkt ze sprzętem gaśniczym obejmujący co najmniej:

• dwie gaśnice przewoźne po 25 kg lub 20 dm³ środka gaśniczego, przeznaczone do pożarów grup A i B,
• dwie gaśnice przenośne o skuteczności co najmniej 55A 183B,
• dwa koce gaśnicze o wymiarach minimum 2 × 3 m,
• wyposażenie do gaszenia pożarów grupy D, jeżeli takie zagrożenie występuje.

Przy ilości powyżej 0,4 m³, ale nie większej niż 5 m³, należy przewidzieć co najmniej jedną gaśnicę o skuteczności 183B na każde 2,5 m³ oraz jeden koc gaśniczy o wymiarach minimum 2 × 3 m.

Odległość dojścia do punktu ze sprzętem nie powinna przekraczać 50 m, a dostęp do niego powinien mieć szerokość co najmniej 1 m.

Zaopatrzenie wodne i droga pożarowa

Zaopatrzenie w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru jest wymagane, gdy:

• na zewnątrz magazynuje się więcej niż 5 m³ ciekłych odpadów palnych,
• pojemność stacjonarnego zbiornika przekracza 5 m³.

Rozporządzenie określa zapotrzebowanie na poziomie co najmniej 4 dm³/min na każdy metr kwadratowy powierzchni przyjmowanej do obliczeń, przez minimum dwie godziny. Wskazuje także minimum 10 dm³/s dla sieci hydrantowej lub 50 m³ dla przeciwpożarowego zbiornika wodnego.

Droga pożarowa jest wymagana m.in. wtedy, gdy w strefie pożarowej znajduje się więcej niż 15 m³ ciekłych odpadów palnych albo występuje pomieszczenie zagrożone wybuchem.

Czy powstanie strefa Ex?

Sama temperatura zapłonu nie przesądza jeszcze o rodzaju i zasięgu strefy zagrożenia wybuchem. Trzeba przeanalizować:

• skład i zmienność odpadu,
• temperaturę magazynowania,
• możliwość uwalniania par lub mgieł,
• odpowietrzenia zbiorników,
• otwieranie pojemników i pobieranie próbek,
• zlewanie oraz przepompowywanie,
• skuteczność wentylacji,
• możliwość występowania źródeł zapłonu,
• gromadzenie ładunków elektrostatycznych.

W przypadku cieczy palnych analizuje się przede wszystkim możliwość wystąpienia stref 0, 1 lub 2. Jeżeli ocena wykaże możliwość powstania atmosfery wybuchowej, konieczne może być zastosowanie urządzeń w odpowiednim wykonaniu Ex, połączeń wyrównawczych, uziemienia, kontrolowanej wentylacji i zabezpieczeń przed elektrycznością statyczną.

Pracodawca powinien przeprowadzić ocenę ryzyka wybuchu, sklasyfikować przestrzenie i przed udostępnieniem miejsca pracy sporządzić dokument zabezpieczenia przed wybuchem. Obowiązek wynika z rozporządzenia dotyczącego atmosfery wybuchowej w miejscu pracy.

Występowanie strefy Ex ma również konsekwencje wynikające bezpośrednio z rozporządzenia odpadowego: może powodować obowiązek opracowania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego oraz organizowania co najmniej raz w roku ćwiczeń przeciwpożarowych.

Oznakowanie i zabezpieczenie środowiska

Wymagania przeciwpożarowe nie zastępują pozostałych przepisów dotyczących odpadów. Miejsca magazynowania należy oznakować kodami odpadów, a odpady niebezpieczne przechowywane w pojemnikach większych niż 5 litrów mogą wymagać jednostkowych etykiet.

Ciekłe odpady niebezpieczne powinny znajdować się w szczelnych opakowaniach, pojemnikach, kontenerach lub zbiornikach:

• przystosowanych do ich właściwości chemicznych,
• odpornych na zawarte w nich substancje,
• odpowiednich do stanu skupienia odpadu,
• odpornych na warunki atmosferyczne.

Miejsca magazynowania trzeba zabezpieczyć przed przedostaniem się wycieków do gleby, wód i kanalizacji. Wymagania te określa również rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań dla magazynowania odpadów.

Najczęstsze błędy

Do najczęściej spotykanych nieprawidłowości należą:

• przyjmowanie temperatury zapłonu produktu zamiast rzeczywistego odpadu,
• brak sumowania wszystkich odpadów w jednej strefie pożarowej,
• traktowanie limitu 400 litrów jako zwolnienia ze wszystkich wymagań,
• stosowanie przypadkowych pojemników nieprzeznaczonych do cieczy palnych,
• niedostosowanie materiału wanny do właściwości chemicznych odpadu,
• obliczanie retencji wyłącznie jako 110% największego pojemnika, bez sprawdzenia warunku 25% całkowitej ilości,
• nieuwzględnianie wody opadowej przy obliczaniu pojemności netto,
• ustawianie zbiornika IBC 1000 l na wannie o pojemności mniejszej niż 1100 l,
• uznawanie każdego kontenera chemicznego za kontener magazynowy cieczy palnych,
• brak oceny zagrożenia wybuchem podczas zlewania i przepompowywania,
• mieszanie odpadów niezgodnych chemicznie,
• brak uziemienia i połączeń wyrównawczych podczas transferu cieczy.

Lista kontrolna przed uruchomieniem magazynu

Przed rozpoczęciem magazynowania należy sprawdzić:

• czy rozporządzenie ma zastosowanie do konkretnego rodzaju magazynowania,
• kod, skład i status odpadu,
• temperaturę zapłonu oraz inne parametry pożarowe,
• maksymalną przewidywaną ilość odpadu,
• pojemność netto retencji,
• odporność chemiczną pojemników i wanny,
• wymagane odległości od budynków, lasu i granic,
• podział na sekcje i strefy pożarowe,
• wentylację oraz możliwość powstania atmosfery wybuchowej,
• wykonanie Ex instalacji i urządzeń,
• wyposażenie gaśnicze, wodę i drogę pożarową,
• oznakowanie i dokumentację odpadową,
• zgodność rozwiązania z operatem przeciwpożarowym i posiadanymi decyzjami.

Rozwiązania Explosiv dla ciekłych odpadów palnych

Explosiv dostarcza rozwiązania, które mogą stanowić element kompletnego systemu magazynowania:

• stalowe i polietylenowe wanny wychwytowe,
• wanny do beczek i zbiorników IBC,
• wanny wykonywane na wymiar,
• kontenery chemiczne z retencją,
• kontenery regałowe do IBC i palet,
• zbiorniki IBC przeznaczone do stref Ex,
• sorbenty i zestawy awaryjne,
• wyposażenie do ograniczania skutków wycieków,
• konsultacje oraz projekty inżynieryjne.

Dobór należy rozpocząć od właściwości odpadu, a nie od wymiaru dostępnego miejsca. Dopiero po ustaleniu temperatury zapłonu, wymaganej ilości retencji, klasy odporności ogniowej i ewentualnego zasięgu strefy Ex można przygotować bezpieczną konfigurację kontenera lub magazynu.

FAQ

Podstawy prawne i źródła