12 stycznia 2026  |  Jacek Sczepanik

Strefy zagrożenia wybuchem - obowiązki pracodawcy i klasyfikacja

 

Strefy zagrożenia wybuchem

Wszędzie tam, gdzie substancja jest oznaczona piktogramem z płomieniem (GHS02), tam gdzie w karcie charakterystyki mamy podane granice wybuchowości albo tam gdzie karta charakterystyki stwierdza, że substancja może tworzyć wybuchową mieszaninę z powietrzem, możemy podejrzewać, że w pewnych warunkach może dojść do wybuchu. To samo może zdarzyć się z gazami oraz z pyłami (te należy traktować oddzielnie ale gdy substancje łatwopalne, gazy i pyły znajdują się pod jednym dachem, trzeba wziąć pod uwagę możliwe oddziaływania między nimi).

Prawo zobowiązuje właściciela ryzyka do działania:
Dz.U.2010.138.931 (tekst aktu)
Wersja od: 30 lipca 2010 r.

§ 7.
1. Pracodawca, przed udostępnieniem miejsca pracy, powinien sporządzić dokument zabezpieczenia przed wybuchem, na podstawie oceny ryzyka, o której mowa w § 4 ust. 4 i 5.
2. W przypadku gdy miejsce pracy, znajdujące się w nim urządzenia lub organizacja pracy zostały poddane zmianom mogącym mieć wpływ na wynik oceny ryzyka, pracodawca powinien niezwłocznie dokonać aktualizacji dokumentu.
3. Dokument, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać w szczególności:

  • opis środków ochronnych, które zostaną podjęte w celu spełnienia wymagań określonych w niniejszym rozporządzeniu oraz ograniczenia szkodliwych skutków wybuchu;
  • wykaz przestrzeni zagrożonych wybuchem wraz z ich klasyfikacją na strefy;
  • oświadczenie pracodawcy, że:
    • miejsca pracy, urządzenia, a także urządzenia ostrzegawcze są zaprojektowane, używane i konserwowane w sposób zapewniający bezpieczne i właściwe ich funkcjonowanie,
    • urządzenia spełniają wymagania przewidziane w przepisach dotyczących minimalnych wymagań BHP,
    • dokonano oceny ryzyka związanego z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej;
  • określenie terminów dokonywania przeglądu stosowanych środków ochronnych,
  • określenie zasad koordynacji dla osób wykonujących pracę na rzecz różnych pracodawców w tym samym miejscu pracy.

Co ważne, prawo nie określa jak taki dokument ma wyglądać!

Przykładowy spis treści dokumentu

  • Wstęp
  • Część I: Informacje ogólne
    • Oświadczenia pracodawcy
    • Zasady aktualizacji dokumentu
    • Terminy, skróty, oznaczenia
    • Informacja określająca terminy dokonywania systematycznego przeglądu
  • Część II: Ocena Zagrożenia Wybuchem – informacje szczegółowe
    • Identyfikacja substancji palnych oraz ich właściwości
    • Opis miejsc pracy – zakład
    • Opis miejsc pracy – pomieszczenie
    • Ocena zagrożenia wybuchem
    • Scenariusz emisji przez 48 godzin
    • Ocena prawdopodobieństwa występowania atmosfery wybuchowej
    • Ocena czasu występowania atmosfery wybuchowej
    • Identyfikacja źródeł zapłonu
    • Ocena wartości ryzyka procesowego (metoda PRAM)
    • Strefy zagrożenia wybuchem
  • Część III: Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem
    • Opis i zabezpieczenia pomieszczenia
    • Certyfikacja zabezpieczeń
    • Zalecenia i środki zapobiegawcze
  • Część IV: Informacje i dokumenty uzupełniające
    • Załączniki
    • Literatura
    • Spis tabel
    • Spis rysunków
    • Spis załączników

Każda sytuacja jest inna i do każdej należy podejść indywidualnie. To, co w jednym zakładzie nie będzie stanowiło zagrożenia, może takim być w innym zakładzie.

Podstawa prawna – ATEX

W praktyce należy wziąć pod uwagę przynajmniej kilkanaście innych aktów prawnych, a przede wszystkim:

  • Dyrektywę ATEX 114 – obowiązki producentów urządzeń ochronnych (tekst dyrektywy) wdrożoną do polskiego prawa przez Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 6 czerwca 2016 r. (tekst aktu),
  • Dyrektywę ATEX 137 – minimalne wymagania BHP na stanowiskach zagrożonych atmosferą wybuchową (tekst dyrektywy), wdrożoną na podstawie rozporządzenia Dz.U.2010.138.931.

Strefy zagrożenia według PN-EN-IEC-60079-10-1_2021

Zgodnie z normą, strefy określa się na podstawie stopnia emisji oraz efektywności wentylacji:

Stopień emisji Wysokie rozrzedzenie Średnie rozrzedzenie Niskie rozrzedzenie
Dobra Przeciętna Słaba Dobra Przeciętna Słaba Dobra, przeciętna lub słaba
Ciągły Brak zagrożenia (Strefa 0 NE)a Strefa 2 (Strefa 0 NE)a Strefa 1 (Strefa 0 NE)a Strefa 0 Strefa 0 + Strefa 2c Strefa 0 + Strefa 1 Strefa 0
Pierwszego stopnia Brak zagrożenia (Strefa 1 NE)a Strefa 2 (Strefa 1 NE)a Strefa 2 (Strefa 1 NE)a Strefa 1 Strefa 1 + Strefa 2 Strefa 1 + Strefa 2 Strefa 1 lub Strefa 0d
Drugiego stopniab Brak zagrożenia (Strefa 2 NE)a Brak zagrożenia (Strefa 2 NE)a Strefa 2 Strefa 2 Strefa 2 Strefa 2 Strefa 1 i nawet Strefa 0d
a Strefa 0 NE, 1 NE, 2 NE wskazuje teoretyczną Strefę, która byłaby pomijalnych rozmiarów w normalnych warunkach.
b Rozmiar Strefy 2 utworzonej przez wypływ drugiego stopnia może powiększyć się do wypływu stopnia pierwszego lub ciągłego, a w takim przypadku należy rozważyć powiększenie Strefy.
c Nie wyznacza się Strefy 1. Mała Strefa 0 jest w miejscu, gdzie wypływ nie jest objęty działaniem wentylacji oraz większa Strefa 2, gdy wentylacja nie działa.
d Powstanie Strefa 0, jeśli wentylacja jest słaba, a wypływ jest takiej wielkości, że atmosfera wybuchowa występuje praktycznie ciągle (warunki zbliżone do tych bez wentylacji).
„+” oznacza „otoczona przez”.

Masz w zakładzie substancje łatwopalne?
Chcesz porozmawiać o tym, czy trzeba coś z tym zrobić?
Chcesz sprawdzić DZPW, który funkcjonuje w zakładzie?

Skontaktuj się z nami!