Podnośnik nożycowy może być niewielkim, ręcznie przemieszczanym stołem do kartonów, elektrycznym urządzeniem do pozycjonowania komponentów albo podestem, na którym pracownik wykonuje pracę kilka metrów nad posadzką. Wszystkie te urządzenia wykorzystują mechanizm nożycowy, ale z punktu widzenia UDT nie muszą należeć do tej samej grupy.

Najczęstszy błąd polega na przyjęciu, że każdy podnośnik nożycowy automatycznie wymaga rejestracji i corocznego badania UDT. Drugi, znacznie bardziej niebezpieczny, to uznanie stołu przeznaczonego do ładunków za urządzenie, na którym można podnosić człowieka.

Zasada jest prosta: o wymaganiach nie decyduje nazwa handlowa ani sam mechanizm nożycowy. Decydują przeznaczenie urządzenia, sposób przemieszczania, rodzaj napędu, udźwig, możliwość przebywania osób na platformie lub pod nią oraz wykonanie przeciwwybuchowe.

UDT i UTB – co oznaczają te skróty?

UDT, czyli Urząd Dozoru Technicznego, jest instytucją sprawującą dozór nad określonymi urządzeniami technicznymi.

UTB oznacza urządzenie transportu bliskiego. Do tej szerokiej grupy należą maszyny służące do przemieszczania osób lub ładunków w ograniczonym zasięgu, między innymi dźwigniki, podnośniki, podesty ruchome, suwnice, żurawie i wózki jezdniowe podnośnikowe.

Najkrócej:

• UDT jest organem dozoru,
• UTB jest kategorią urządzeń,
• „podnośnik nożycowy” jest nazwą konstrukcyjną lub handlową, a nie jednoznaczną klasyfikacją prawną.

Wykaz urządzeń podlegających dozorowi określa rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r.. Osobno wymieniono w nim dźwigniki, czyli podnośniki, oraz podesty ruchome.

Stół podnośny czy podest ruchomy? Najważniejsze rozróżnienie

Podnośniki nożycowe dostępne w ofercie Explosiv są przeznaczone przede wszystkim do podnoszenia, pozycjonowania i przemieszczania ładunków. Nie są podestami do podnoszenia ludzi.

To rozróżnienie wpływa zarówno na wymagania UDT, jak i na zasady bezpiecznej eksploatacji.

Podnośnik nożycowy do ładunków

Jeżeli platforma służy wyłącznie do podnoszenia kartonów, pojemników, części, komponentów lub innych ładunków, urządzenie może zostać zakwalifikowane jako dźwignik o ruchu prostoliniowym.

Operator pozostaje na posadzce i steruje podnoszeniem platformy. Nie wolno mu stawać na stole ani wykorzystywać urządzenia jako prowizorycznego podestu roboczego.

Podnośnik nożycowy do ludzi

Jeżeli urządzenie zostało zaprojektowane do podnoszenia osób na platformie roboczej, jest co do zasady podestem ruchomym. Mobilny, samojezdny podnośnik nożycowy do prac na wysokości klasyfikuje się najczęściej jako podest ruchomy przejezdny.

Podesty ruchome przejezdne są objęte pełnym dozorem technicznym, wymagają rejestracji, decyzji zezwalającej na eksploatację, corocznych badań oraz obsługi przez osobę posiadającą odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne.

Czy każdy podnośnik nożycowy podlega rejestracji w UDT?

Nie. Podstawą jest prawidłowe zakwalifikowanie konkretnego urządzenia. W przypadku wątpliwości należy sprawdzić dokumentację producenta, deklarowane przeznaczenie i sposób przemieszczania urządzenia, a następnie potwierdzić klasyfikację we właściwym oddziale UDT.

Najczęściej spotykane warianty przedstawia poniższa tabela.

Formy dozoru i częstotliwość badań wynikają z rozporządzenia dotyczącego eksploatacji UTB. W jego załączniku dźwigniki przenośne do 2 ton, inne niż urządzenia przeznaczone do pracy z osobami na platformie lub pod nią, przypisano do dozoru uproszczonego.

Uwaga: określenia „mobilny”, „przejezdny”, „przenośny” i „przewoźny” nie zawsze są synonimami. Produkt wyposażony w koła może być handlowo nazywany mobilnym, natomiast jego klasyfikacja UDT powinna wynikać z konstrukcji i dokumentacji technicznej.

Trzy formy dozoru technicznego

Dozór uproszczony

Urządzenie objęte dozorem uproszczonym nie wymaga rejestracji w UDT, decyzji zezwalającej na eksploatację ani okresowych badań technicznych.

Nie oznacza to jednak eksploatacji bez jakichkolwiek obowiązków. Nadal trzeba:

• posiadać dokumentację techniczną i instrukcję eksploatacji,
• użytkować urządzenie zgodnie z przeznaczeniem,
• zapewnić wymagane przeglądy konserwacyjne,
• prowadzić dokumentację konserwacji i przebiegu eksploatacji, jeżeli jest wymagana,
• zapewnić odpowiedni stan techniczny i bezpieczną organizację pracy,
• zgłosić niebezpieczne uszkodzenie lub wypadek.

UDT potwierdza, że urządzenia objęte dozorem uproszczonym nie wymagają rejestracji i decyzji, ale pozostałe obowiązki eksploatującego nadal mają zastosowanie. Szczegółowo opisują to wytyczne UDT dotyczące eksploatacji UTB.

Dozór ograniczony

Urządzenie objęte dozorem ograniczonym wymaga zgłoszenia, rejestracji oraz uzyskania decyzji zezwalającej na eksploatację. UDT przeprowadza następnie badania doraźne kontrolne w terminach zależnych od rodzaju urządzenia.

Dozór pełny

Dozór pełny obejmuje rejestrację, decyzję zezwalającą na eksploatację i cykliczne badania okresowe. Do tej grupy należą między innymi podesty ruchome przejezdne oraz UTB w wykonaniu przeciwwybuchowym.

Podnośniki Explosiv – co oznacza to w praktyce?

W ofercie Explosiv znajdują się mobilne podnośniki nożycowe przeznaczone do ładunków, dostępne między innymi w wersjach ręcznych, elektrycznych, akumulatorowych, nierdzewnych i do zastosowań w strefach Ex. Typowe udźwigi mieszczą się w zakresie od 100 do 1000 kg.

W praktyce mogą wystąpić trzy scenariusze.

Mobilny podnośnik z napędem ręcznym

Jeżeli urządzenie jest dźwignikiem przenośnym z napędem ręcznym i służy wyłącznie do ładunków, znajduje się poza zakresem urządzeń wymienionych w rozporządzeniu jako podlegające dozorowi technicznemu.

Nie zwalnia to pracodawcy z obowiązku zapewnienia instrukcji, szkolenia stanowiskowego, kontroli stanu technicznego oraz bezpiecznej organizacji pracy.

Mobilny podnośnik elektryczny lub akumulatorowy

Jeżeli zgodnie z dokumentacją jest dźwignikiem przenośnym, służy wyłącznie do ładunków i ma udźwig do 2 ton, może zostać objęty dozorem uproszczonym. W takim przypadku nie wymaga rejestracji ani okresowych badań UDT.

Klasyfikacji nie należy jednak ustalać wyłącznie na podstawie zdjęcia, kół lub sposobu zasilania. Powinna wynikać z pełnej dokumentacji konkretnego modelu.

Podnośnik w wykonaniu Ex

Jeżeli podlegające UDT urządzenie zostało wykonane w całości lub częściowo w wersji przeciwwybuchowej, rozporządzenie przewiduje dla niego pełny dozór techniczny, coroczne badania i przeglądy konserwacyjne co 30 dni.

Oznacza to, że wykonanie Ex może zaostrzyć wymagania nawet wtedy, gdy zwykły wariant urządzenia podlegałby dozorowi uproszczonemu.

Podnośnik nożycowy w strefie Ex – akumulator nie oznacza ATEX

Podnośnik elektryczny lub akumulatorowy nie staje się automatycznie urządzeniem bezpiecznym dla strefy zagrożenia wybuchem. Silnik, akumulator, styki, sterowanie, ładowarka, elementy mechaniczne i materiały konstrukcyjne mogą stanowić potencjalne źródła zapłonu.

Przed wyborem urządzenia trzeba określić między innymi:

• rodzaj strefy Ex,
• występowanie gazów, par, mgieł lub pyłów palnych,
• wymaganą kategorię urządzenia,
• grupę wybuchowości,
• klasę temperaturową albo maksymalną temperaturę powierzchni,
• wymagania dotyczące uziemienia i odprowadzania ładunków elektrostatycznych,
• miejsce i sposób ładowania akumulatora.

Ważne jest również rozróżnienie dwóch zupełnie innych pojęć. Zawór zapobiegający gwałtownemu opadaniu platformy po uszkodzeniu przewodu hydraulicznego bywa handlowo określany jako „zawór przeciwwybuchowy”. Jest to zabezpieczenie hydrauliczne przed pęknięciem przewodu, a nie potwierdzenie wykonania ATEX.

Takiego określenia nie wolno traktować jako dowodu, że podnośnik może pracować w strefie Ex.

Jak zarejestrować podnośnik w UDT?

Jeżeli urządzenie podlega dozorowi ograniczonemu albo pełnemu, eksploatujący powinien zgłosić je do właściwego terenowo oddziału UDT. Można to zrobić pisemnie lub za pośrednictwem portalu eUDT.

Standardowa procedura obejmuje:

1. Ustalenie klasyfikacji urządzenia i formy dozoru.
2. Przygotowanie wniosku oraz dokumentacji rejestracyjnej w języku polskim.
3. Weryfikację dokumentów przez inspektora.
4. Identyfikację urządzenia, kontrolę oznakowania i stanu technicznego.
5. Przeprowadzenie wymaganych prób lub czynności rejestracyjnych.
6. Wydanie decyzji zezwalającej na eksploatację.

W przypadku urządzenia fabrycznie nowego UDT wykonuje czynności poprzedzające wydanie pierwszej decyzji. Dla urządzeń używanych przeprowadzane jest badanie odbiorcze. Szczegółową procedurę opisuje UDT na stronie dotyczącej podestów ruchomych.

Oznakowanie CE i deklaracja zgodności nie zastępują decyzji UDT, jeżeli dla danego urządzenia wymagana jest rejestracja.

Czy operator podnośnika nożycowego potrzebuje uprawnień UDT?

To zależy od klasyfikacji urządzenia.

Dźwignik do podnoszenia ładunków

W przypadku dźwigników do podnoszenia ładunków zaświadczenie kwalifikacyjne UDT dla operatora nie jest wymagane. Potwierdza to aktualny biuletyn UDT dotyczący urządzeń transportu bliskiego.

Pracownik musi jednak zostać zapoznany z instrukcją, zagrożeniami oraz zasadami bezpiecznej obsługi. Brak ustawowego zaświadczenia UDT nie oznacza, że urządzenie może obsługiwać przypadkowa osoba bez przygotowania.

Konserwację dźwignika powinien prowadzić konserwator posiadający odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne. Dla konserwacji dźwigników do podnoszenia ładunków zaświadczenie wydawane jest na 10 lat.

Podest ruchomy przejezdny

Operator podestu ruchomego przejezdnego musi posiadać zaświadczenie kwalifikacyjne do obsługi tej grupy urządzeń. Okres jego ważności wynosi 5 lat.

Samo ukończenie kursu nie jest równoznaczne z uzyskaniem uprawnień. Zaświadczenie wydawane jest po zdaniu egzaminu składającego się z części teoretycznej i praktycznej. Zasady określa rozporządzenie z 21 maja 2019 r..

Jak często wykonywać przeglądy konserwacyjne?

Jeżeli instrukcja producenta nie przewiduje krótszych terminów, rozporządzenie określa następujące częstotliwości:

Przeglądu wykonywanego przez konserwatora nie należy mylić z codzienną kontrolą operatora. Operator powinien sprawdzać urządzenie przed rozpoczęciem pracy, niezależnie od terminów przeglądów konserwacyjnych i badań UDT.

Kontrola przed rozpoczęciem pracy

Przed użyciem mobilnego stołu nożycowego należy sprawdzić co najmniej:

• stan platformy, ramy i mechanizmu nożycowego,
• koła, rolki oraz działanie hamulców,
• przewody hydrauliczne i ewentualne wycieki,
• działanie przycisków podnoszenia i opuszczania,
• układ awaryjnego zatrzymania, jeżeli występuje,
• stan akumulatora i przewodów zasilających,
• oznaczenie udźwigu i czytelność ostrzeżeń,
• stabilność oraz nośność posadzki,
• masę i położenie środka ciężkości ładunku,
• brak osób i przeszkód w strefie ruchu mechanizmu.

Nie należy rozpoczynać pracy, jeżeli występują nietypowe odgłosy, nierównomierny ruch, samoczynne opadanie platformy, uszkodzenia konstrukcji, nieszczelność układu hydraulicznego albo niesprawne hamulce.

Najczęstsze błędy

Podnoszenie człowieka na stole do ładunków

To, że platforma utrzyma ciężar pracownika, nie oznacza, że została zaprojektowana do podnoszenia osób. Stół do ładunków nie posiada wszystkich zabezpieczeń wymaganych dla podestu roboczego.

Wchodzenie pod uniesioną platformę

Pod platformą nie wolno wykonywać prac bez zastosowania przewidzianej przez producenta podpory serwisowej i odpowiedniej procedury zabezpieczenia energii.

Przemieszczanie podnośnika z wysoko podniesionym ładunkiem

Podwyższony środek ciężkości zwiększa ryzyko utraty stabilności. Podnośnik należy przemieszczać z platformą w położeniu transportowym, chyba że instrukcja konkretnego modelu wyraźnie dopuszcza inny sposób pracy.

Przeciążenie jednej krawędzi platformy

Udźwig znamionowy nie oznacza, że dowolny ładunek można ustawić w dowolnym miejscu. Obciążenie mimośrodowe może przeciążyć konstrukcję nawet wtedy, gdy jego masa nie przekracza wartości podanej na tabliczce.

Uznanie znaku CE za „odbiór UDT”

CE dotyczy zgodności produktu z odpowiednimi wymaganiami dotyczącymi wprowadzenia go do obrotu. Decyzja UDT dotyczy dopuszczenia konkretnego urządzenia do eksploatacji w przypadkach określonych przepisami.

Założenie, że urządzenie akumulatorowe jest bezpieczne w strefie Ex

Akumulator, styki i aparatura sterująca mogą stanowić źródła zapłonu. Do strefy Ex należy dobierać urządzenie w odpowiednim wykonaniu przeciwwybuchowym.

Jak dobrać podnośnik nożycowy Explosiv?

Przed wyborem modelu warto przekazać dostawcy następujące informacje:

• co dokładnie będzie podnoszone,
• jaka jest maksymalna masa i środek ciężkości ładunku,
• czy urządzenie ma być mobilne czy ustawione na stałe,
• jaka jest wymagana wysokość minimalna i robocza,
• ile cykli podnoszenia wykonuje się podczas zmiany,
• czy potrzebny jest napęd ręczny, elektryczny lub akumulatorowy,
• czy występuje wilgoć, mycie, chemikalia lub wymagania higieniczne,
• czy urządzenie ma pracować w strefie zagrożenia wybuchem,
• czy podczas pracy ktokolwiek może znaleźć się na platformie albo pod nią.

Na tej podstawie można dobrać nie tylko udźwig i wymiary, ale również odpowiednią konstrukcję, wyposażenie zabezpieczające oraz właściwą ścieżkę formalną.

Explosiv oferuje mobilne podnośniki nożycowe do transportu wewnętrznego, pozycjonowania komponentów i poprawy ergonomii stanowisk pracy, w tym modele ręczne, elektryczne, nierdzewne oraz rozwiązania do specjalnych warunków środowiskowych.

FAQ

Podsumowanie

Przy ocenie wymagań UDT nie należy zaczynać od pytania: „czy ma nożyce?”. Trzeba najpierw ustalić:

• czy urządzenie podnosi ludzi, czy wyłącznie ładunki,
• czy jest dźwignikiem, czy podestem ruchomym,
• czy jest przenośne, przewoźne lub stacjonarne,
• jaki ma napęd i udźwig,
• czy podczas pracy przewidziano przebywanie osób na platformie lub pod nią,
• czy zostało wykonane w wersji przeciwwybuchowej.

Dopiero na tej podstawie można określić, czy urządzenie nie podlega UDT, jest objęte dozorem uproszczonym, ograniczonym czy pełnym.

W razie wątpliwości klasyfikację warto potwierdzić przed zakupem. Jest to szczególnie ważne przy urządzeniach wykonywanych na zamówienie, stołach instalowanych w linii technologicznej oraz podnośnikach przeznaczonych do stref Ex.