Kontener na odpady medyczne nie jest zwykłym stalowym magazynem ustawionym za budynkiem szpitala. Musi zapewniać kontrolę temperatury, dostęp tylko dla upoważnionych osób, możliwość skutecznego mycia i dezynfekcji, ochronę przed rozprzestrzenianiem się odcieków oraz bezpieczną wentylację.

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny „kontener zgodny z przepisami”. Innych warunków wymagają zakaźne odpady medyczne, innych odpady chemiczne, cytotoksyczne i cytostatyczne, a jeszcze innych odpady medyczne nieposiadające właściwości niebezpiecznych.

Dlatego prawidłowy dobór kontenera należy rozpocząć nie od jego wymiarów, lecz od kodów odpadów, ilości powstających odpadów, częstotliwości odbioru oraz sposobu organizacji transportu wewnętrznego.

Odpady medyczne nie stanowią jednej grupy

Zgodnie z katalogiem odpadów odpady związane z ochroną zdrowia klasyfikowane są przede wszystkim w grupie 18. Gwiazdka przy kodzie oznacza odpad niebezpieczny.

W praktyce należy rozróżnić trzy podstawowe grupy:

Dokładny kod odpadu ma bezpośredni wpływ na dopuszczalny czas magazynowania, wymaganą temperaturę, sposób pakowania oraz dalszy transport. Zasady klasyfikacji wynikają m.in. z rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów.

Kontener magazynowy nie zastępuje worków i pojemników

Jednym z najczęstszych błędów jest traktowanie kontenera jako podstawowego opakowania na odpady. Tymczasem odpady medyczne powinny być segregowane już w miejscu ich powstawania.

Zakaźne odpady medyczne umieszcza się w czerwonych workach lub pojemnikach, natomiast niebezpieczne odpady inne niż zakaźne – w opakowaniach oznaczonych kolorem żółtym. Odpady ostre należy zbierać w sztywnych pojemnikach odpornych na przekłucie i przecięcie.

Worki i pojemniki:

• nie powinny być napełniane powyżej 2/3 objętości,
• po zamknięciu nie mogą być ponownie otwierane,
• powinny być wymieniane odpowiednio do właściwości odpadów, nie rzadziej niż co 72 godziny,
• muszą być prawidłowo oznakowane, m.in. kodem odpadu, danymi wytwórcy oraz czasem otwarcia i zamknięcia opakowania.

Kontener jest zatem miejscem wstępnego magazynowania prawidłowo zapakowanych i oznakowanych odpadów, a nie zamiennikiem wymaganych opakowań.

Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r..

Jak długo można magazynować odpady medyczne?

Dopuszczalny czas przechowywania zależy od kodu odpadu i temperatury panującej w magazynie.

Tabela obejmuje kody wymienione bezpośrednio w § 8 rozporządzenia. Dla pozostałych kodów warunki należy ustalić indywidualnie na podstawie ich klasyfikacji i właściwości.

W praktyce oznacza to, że kontener przeznaczony do przechowywania zakaźnych odpadów przez okres dłuższy niż 72 godziny zazwyczaj musi posiadać aktywny układ chłodniczy. Sama izolacja termiczna nie gwarantuje utrzymania temperatury poniżej 10°C, szczególnie latem.

Temperatura graniczna nie powinna być też traktowana jako normalny punkt pracy urządzenia. Układ należy zaprojektować z odpowiednim zapasem oraz uwzględnić awarię agregatu, otwieranie drzwi i wysoką temperaturę zewnętrzną.

Czy kontener może być pomieszczeniem do magazynowania odpadów medycznych?

Przepisy nie tworzą osobnej kategorii prawnej „kontenera na odpady medyczne”. Dopuszczają natomiast wstępne magazynowanie odpadów w odpowiednio przystosowanym, wydzielonym pomieszczeniu albo w stacjonarnym lub przenośnym urządzeniu chłodniczym przeznaczonym wyłącznie do odpadów medycznych.

Odpowiednio zaprojektowany kontener modułowy może pełnić funkcję takiego pomieszczenia. Nie wystarczy jednak zamknąć odpady w typowym kontenerze morskim lub magazynowym.

Pomieszczenie powinno posiadać między innymi:

• niezależne wejście,
• zabezpieczenie przed dostępem osób nieupoważnionych,
• gładkie, łatwo zmywalne i umożliwiające dezynfekcję ściany oraz podłogę,
• zabezpieczenie przed owadami, gryzoniami i innymi szkodnikami,
• drzwi bez progu, umożliwiające swobodny transport pojemników,
• wydzielone i oznakowane miejsca dla poszczególnych rodzajów odpadów,
• termometr,
• odpowiednio zaprojektowaną wentylację,
• rozwiązanie techniczne umożliwiające zatrzymanie i zebranie ewentualnych odcieków.

Jeżeli wszystkie odpady znajdują się w szczelnie zamkniętych i oznakowanych pojemnikach, przepisy przewidują możliwość zastosowania wentylacji grawitacyjnej. W pozostałych przypadkach pomieszczenie powinno posiadać wentylację zapewniającą podciśnienie oraz filtrację powietrza usuwanego na zewnątrz.

W pobliżu magazynu należy zapewnić również punkt higieniczny z dostępem do ciepłej i zimnej wody, środkiem do mycia i dezynfekcji rąk, ręcznikami jednorazowymi oraz miejscem do oddzielnego przechowywania czystej i zabrudzonej odzieży ochronnej.

Kontener chłodniczy – dodatkowe wymagania

Jeżeli kontener zostanie zakwalifikowany jako stacjonarne urządzenie chłodnicze, zastosowanie znajdą dodatkowe wymagania dotyczące m.in.:

• możliwości otwarcia drzwi od wewnątrz,
• przedsionka,
• termometru,
• zabezpieczenia przed dostępem osób nieupoważnionych,
• powierzchni umożliwiających skuteczne mycie i dezynfekcję.

Kwalifikacja projektowanego rozwiązania jako wydzielonego pomieszczenia albo stacjonarnego urządzenia chłodniczego powinna zostać ustalona przed rozpoczęciem produkcji. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której gotowy kontener posiada instalację chłodniczą, ale nie spełnia pozostałych wymagań właściwych dla tej formy magazynowania.

Wentylacja i filtracja: HEPA czy filtr węglowy?

Rozporządzenie wymaga filtracji powietrza odprowadzanego z pomieszczenia, ale nie wskazuje konkretnej klasy ani rodzaju filtra. Nie można więc stwierdzić, że filtr HEPA H13 jest zawsze wymagany bezpośrednio przez przepis.

Rodzaj filtracji należy dobrać do rozpoznanego zagrożenia:

• filtr wstępny chroni instalację i zatrzymuje większe cząstki,
• filtr HEPA zatrzymuje drobne cząstki i aerozole, dlatego może być uzasadniony przy ryzyku biologicznym,
• filtr z węglem aktywnym ogranicza zapachy, pary i część zanieczyszczeń gazowych, ale nie zastępuje filtra cząstek,
• układ łączony może obejmować filtr wstępny, filtr HEPA oraz dodatkowy stopień węglowy.

Sam filtr węglowy nie powinien być przedstawiany jako zabezpieczenie przed bioaerozolami. Z kolei samo zamontowanie filtra HEPA nie gwarantuje skuteczności instalacji. Należy uwzględnić szczelność obudowy, wydajność wentylatora, opory przepływu, kontrolę różnicy ciśnień oraz bezpieczną procedurę wymiany zużytych wkładów.

Jak powinien wyglądać kontener na odpady medyczne Explosiv?

Bazą rozwiązania może być kontener chemiczny Explosiv lub konstrukcja z grupy kontenerów z możliwością wchodzenia. Standardowego kontenera chemicznego nie należy jednak automatycznie uznawać za gotowy magazyn odpadów medycznych.

Wersja przeznaczona dla szpitala, laboratorium, przychodni lub zakładu badawczego powinna zostać zaprojektowana indywidualnie. W zależności od kodów i ilości odpadów może obejmować:

Powierzchnie higieniczne

Podłoga i ściany powinny być gładkie, szczelne oraz odporne na stosowane środki myjące i dezynfekcyjne. Typowy kratowy pomost stosowany nad wanną wychwytową w magazynach chemicznych może utrudniać utrzymanie higieny, dlatego w kontenerze medycznym lepszym rozwiązaniem jest szczelna posadzka z kontrolowanym systemem zbierania odcieków.

Kontrolę temperatury

Kontener może zostać wyposażony w izolację termiczną, agregat chłodniczy, termometr oraz – jako rozwiązanie ponad wymagane minimum – ciągły rejestr temperatury i alarm przekroczenia ustalonej wartości.

Przy większym ryzyku lub długim czasie odbioru warto rozważyć redundancję chłodzenia albo procedurę awaryjnego przeniesienia odpadów.

Wentylację podciśnieniową

Instalację należy dobrać do sposobu pakowania odpadów i oceny zagrożenia biologicznego. Układ może obejmować filtrację cząstek, opcjonalny filtr węglowy, kontrolę podciśnienia oraz sygnalizację zabrudzenia filtrów.

Kontrolę dostępu

Drzwi powinny być zabezpieczone przed dostępem osób postronnych. W zależności od obiektu można zastosować zamek mechaniczny, kontrolę dostępu, monitoring otwarcia drzwi lub sygnalizację alarmową.

Podział na strefy

Wewnątrz kontenera należy wyznaczyć miejsca dla poszczególnych kodów odpadów. Odpady zakaźne, chemiczne, cytotoksyczne i cytostatyczne nie powinny być składowane przypadkowo w jednej wspólnej przestrzeni bez analizy ich właściwości i wzajemnej kompatybilności.

Bezpieczny transport wewnętrzny

Należy przewidzieć szerokość drzwi, brak progów, rampę lub podjazd oraz przestrzeń manewrową dla zamykanych wózków i pojemników. Kontener powinien współpracować z rzeczywistą organizacją transportu odpadów w obiekcie, a nie wymuszać ręczne przenoszenie ciężkich opakowań.

Projekty inżynieryjne Explosiv pozwalają połączyć konstrukcję kontenera z chłodzeniem, wentylacją, filtracją, instalacją elektryczną, detekcją, kontrolą dostępu i wyposażeniem dopasowanym do konkretnego zakładu.

Kontener magazynowy a opakowanie ADR

Kontener ustawiony na terenie szpitala nie jest automatycznie opakowaniem dopuszczonym do przewozu drogowego.

Jeżeli odpady zostaną zaklasyfikowane jako towar niebezpieczny, ich przygotowanie do transportu musi spełniać wymagania ADR. Przykładowo odpady medyczne lub kliniczne kategorii B mogą być przewożone jako UN 3291, z zastosowaniem odpowiedniego opakowania i instrukcji pakowania. Dla odpadów kategorii A obowiązują inne numery UN i bardziej rygorystyczne zasady.

Nie każdy odpad medyczny jest jednak automatycznie towarem niebezpiecznym. Klasyfikację należy przeprowadzić na podstawie jego właściwości, a nie wyłącznie kodu odpadu.

Aktualne polskie teksty umowy ADR publikuje Ministerstwo Infrastruktury.

Procedura jest równie ważna jak wyposażenie

Nawet prawidłowo zaprojektowany kontener nie zapewni bezpieczeństwa, jeżeli odpady będą trafiały do niego bez kontroli.

Procedura powinna określać:

1. Sposób klasyfikacji i segregacji odpadów.
2. Rodzaj stosowanych worków i pojemników.
3. Zasady oznakowania opakowań.
4. Trasę oraz środki transportu wewnętrznego.
5. Osoby upoważnione do dostępu do magazynu.
6. Częstotliwość kontroli temperatury.
7. Maksymalny czas magazynowania poszczególnych kodów.
8. Sposób mycia i dezynfekcji kontenera.
9. Postępowanie z uszkodzonym opakowaniem lub wyciekiem.
10. Działanie w przypadku awarii chłodzenia lub wentylacji.
11. Zasady przekazania odpadów odbiorcy i dokumentowania operacji w BDO, jeżeli dany podmiot podlega temu obowiązkowi.

Ustawa o odpadach zakazuje co do zasady zbierania zakaźnych odpadów medycznych poza miejscem ich wytwarzania, z określonymi wyjątkami. Nakłada również obowiązek ich termicznego przekształcania w spalarniach odpadów niebezpiecznych. Z tego względu lokalizacja kontenera, status jego użytkownika i organizacja odbioru powinny zostać ustalone przed wdrożeniem rozwiązania. Aktualny tekst przepisów znajduje się w ustawie o odpadach.

Najczęstsze błędy

Do najczęściej spotykanych nieprawidłowości należą:

• zakup zwykłego kontenera bez określenia kodów odpadów,
• brak chłodzenia przy odbiorze rzadszym niż co 72 godziny,
• stosowanie materiałów trudnych do dezynfekcji,
• brak technicznego zabezpieczenia przed rozprzestrzenieniem odcieków,
• zastosowanie wyłącznie filtra węglowego przy rozpoznanym zagrożeniu biologicznym,
• brak monitorowania temperatury i procedury na wypadek awarii,
• wspólne, niekontrolowane magazynowanie różnych grup odpadów,
• mylenie kontenera magazynowego z opakowaniem transportowym ADR,
• deklarowanie zgodności całego rozwiązania wyłącznie na podstawie parametrów stalowej konstrukcji.

Również odporność ogniowa, system sygnalizacji pożaru lub wykonanie przeciwwybuchowe ATEX nie są automatycznie wymagane dla każdego kontenera na odpady medyczne. Ich zastosowanie powinno wynikać z rodzaju odpadów, obciążenia ogniowego, lokalizacji, warunków ochrony przeciwpożarowej i oceny ryzyka.

Jak dobrać kontener Explosiv?

Przed przygotowaniem projektu należy zebrać co najmniej:

• kody i właściwości odpadów,
• maksymalną ilość odpadów znajdującą się jednocześnie w magazynie,
• częstotliwość odbioru,
• wymagany zakres temperatur,
• rodzaj stosowanych worków i pojemników,
• sposób transportu wewnętrznego,
• dostępne media,
• lokalizację kontenera względem budynków i dróg pożarowych,
• wymagania dotyczące mycia, dezynfekcji i odprowadzania ścieków,
• oczekiwany system wentylacji, filtracji i monitorowania.

Na tej podstawie Explosiv może przygotować kontener dopasowany do konkretnego procesu: od konstrukcji i izolacji, przez układ chłodniczy oraz wentylacyjny, aż po kontrolę dostępu, rejestrację temperatury i rozwiązania zabezpieczające przed wyciekiem.

Nie chodzi o dostarczenie „metalowej skrzyni na odpady”, lecz o zaprojektowanie kontrolowanego i możliwego do utrzymania w czystości elementu całego systemu gospodarowania odpadami.

Skontaktuj się z Explosiv, aby dobrać konstrukcję kontenera do kodów odpadów, wymaganej temperatury i warunków panujących w obiekcie.

FAQ

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi
• Ustawa z 14 grudnia 2012 r. o odpadach – tekst jednolity
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów
• Główny Inspektorat Sanitarny – odpady medyczne
• Ministerstwo Infrastruktury – przewóz towarów niebezpiecznych i ADR